Zmiana codziennych przyzwyczajeń zwykle zaczyna się od zauważenia rzeczy, które wcześniej wykonywało się niemalże automatycznie. Sposób reagowania na stres, odkładanie zadań, unikanie nieprostych rozmów czy ciągłe porównywanie się z innymi mogą przez długi okres czasu wydawać się prostą częścią dnia. Dopiero obserwacja własnych zachowań daje możliwość sprawdzić, które z nich de facto służą określonym celom, a które utrudniają ich realizację.
Pytanie, jak przemienić własne życie, nie musi zatem oznaczać nagłego przewrócenia codzienności do góry nogami. Często chodzi raczej o rozpoznanie powtarzających się schematów i stopniowe modyfikowanie tych elementów, na które dana osoba ma realny wpływ. W praktyce znaczenie moraz określenie, czego poprawnie oczekuje się od zmiany. Całkiem inaczej wygląda praca nad lepszą organizacją czasu, całkiem inaczej nad relacjami, a jeszcze zupełnie inaczej nad sposobem reagowania w sytuacjach napięcia.
W tym kontekście na prawdę bardzo często pojawia się pojęcie rozwój osobisty, które obejmuje sporo różnorakich działań i nie ma jednego, uniwersalnego przebiegu (zobacz również: rozwój osobisty ebook). Dla jednej osoby będzie to nauka planowania i wyznaczania granic, dla innej zdobywanie nowych kwalifikacji albo praca nad sposobem komunikowania własnych potrzeb. Ważne jest rozróżnienie pomiędzy konkretną zmianą zachowania a samym zdobywaniem wiedzy. Można poczytać sporo książek dotyczących organizacji, motywacji czy relacji, a równocześnie nie zmienić żadnego zwykłego nawyku. Z drugiej strony wręcz niewielka modyfikacja rutyny może ujawnić problemy, których wcześniej nie było widać. Np ustalenie bardziej realistycznego planu dnia może zilustrować, że trudność nie wynika z braku czasu, lecz z częstego przerywania pracy. W takich wypadkach przydatne jest sprawdzanie efektów własnych wyborów zamiast zakładania z góry, że określona metoda będzie dopasowana dla każdego.
W opisach pracy nad nawykami i sposobem myślenia można również spotkać określenie programowanie umysłu podświadomego. Jest ono używane w różnorakich kontekstach, w głównej mierze przy omawianiu automatycznych reakcji, przekonań oraz utrwalonych sposobności interpretowania zdarzeń. Warto jednakże zachować ostrożność wobec uproszczonego przedstawiania umysłu jako systemu, który można dowolnie „przeprogramować” za pomocą pojedynczych technik (zobacz także: programowanie podświadomości ebook). Na zachowanie wpływa sporo czynników, takich jak wcześniejsze doświadczenia, aktualna sytuacja, emocje, środowisko oraz wyuczone schematy działania. Powtarzanie określonej czynności może sprzyjać utrwalaniu nawyku, niemniej jednak nie oznacza automatycznej zmiany wszystkich związanych z nim przekonań. W praktyce pomocne bywa dokładne określenie sytuacji, w których pojawia się konkretny schemat, oraz sprawdzenie, co zwykle następuje bezpośrednio przed nim i po nim. Taka obserwacja daje możliwość pracować nad konkretnym zachowaniem zamiast traktować zmianę jako abstrakcyjny proces.
Nie każda próba zmian swojego życia przebiega w sposób równy. Początkowa motywacja może być wysoka, a po kilku tygodniach pojawia się zmęczenie, brak czasu lub powrót do wcześniejszych przyzwyczajeń. Jest to także moment, w którym warto wycenić, czy przyjęte założenia były możliwe do utrzymania w zwykłych ustaleniach. Zbyt duża liczba modyfikacji naraz na prawdę często utrudnia postanowienie, co naprawdę przyniosło dany skutek. Z kolei bardzo nieznaczny zakres działania może nie dawać wystarczających informacji o tym, czy obrany kierunek ma sens. Dlatego obserwowanie własnych reakcji, zapisywanie powtarzających się trudności i korygowanie wcześniejszych zaleceń może być częścią dłuższego procesu. Zmiana sposobu działania nie za każdym razem znaczy wyeliminowanie określonych zachowań. Niekiedy chodzi o nauczenie się rozpoznawania momentu, w którym pojawia się stary schemat, i świadome wybranie innej reakcji. Takie podejście umożliwia patrzeć na przekształcenie bardziej praktycznie, bez wymagania natychmiastowych rezultatów i bez przypisywania jednej technice odpowiedzialności za cały proces.
Warto zobaczyć: podświadomość.
